9. Tạp Ghi Quỳnh Giao

Suối Nguồn Tân Nhạc: Khuynh hướng hoài hương

Quỳnh Giao

Trong thời gian 60 năm vừa qua, có hai lần mà cả mấy triệu người đã lìa xa quê hương yêu dấu của họ. Lần đầu vào năm 54, lần sau vào năm 75 và những năm kế tiếp...

Khi gợi lại suối nguồn tân nhạc và các trào lưu sáng tác, ta không thể không nhắc tới nhiều tác phẩm được viết ra từ hai lần đau thương ấy. Nói chung, thể tài chính được âm nhạc ghi lại nhiều nhất vẫn là nỗi hoài niệm và ước mơ trở về quê cũ. Quỳnh Giao xin được gọi chung là những ca khúc hoài hương...

Năm 1954, khi đất nước bị chia đôi từ Hiệp Định Genève, có đông đảo các nhạc sĩ đã di cư vào Nam. Đa số trong lớp này cũng là nhạc công, và ở trong Nam, họ đóng góp nhiều cho tân nhạc cải cách qua môi trường hoạt động chính yếu là các đài phát thanh và các buổi nhạc hội hay chiếu bóng có phụ diễn văn nghệ. Ngoài những người như Hoàng Trọng hay Ngọc Bích đã nổi danh tại miền Bắc trước 54, thì những tên tuổi như Đan Thọ, Nguyễn Hiền hay Nhật Bằng, Lê Trọng Nguyễn cũng nổi lên. Trong khi nhạc Lê Trọng Nguyễn kén người nghe và đa số lại gần với xu hướng bán cổ điển mà chúng ta đã nhắc tới kỳ trước, thì Nhật Bằng, Đan Thọ và Nguyễn Hiền là tiêu biểu của lớp người viết nhạc trong Nam để nhớ quê hương miền Bắc...

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Khuynh hướng yêu nước - Từ thanh niên ca tới kháng chiến ca

Quỳnh Giao

Quỳnh Giao xin thân ái kính chào quý vị,

Trong gần hai thập niên, sự hình thành và phát triển của tân nhạc đã hòa lẫn với hai phong trào lớn của xã hội, đó là phong trào thanh niên khởi lên từ giữa thập niên 30 và tiếp nối là cuộc kháng chiến bùng lên từ giữa thập niên 40. Trong giai đoạn đó, chúng ta đã chứng kiến sự giao thoa tuyệt vời giữa tân nhạc và mệnh nước, với bài ca tuổi trẻ mở đường khai lối cho kháng chiến ca.

Quỳnh Giao xin được gọi chung hai loại đề tài thanh niên và kháng chiến đó là các ca khúc yêu nước...

Có thể là vì động lực chính trị của chính quyền thuộc địa, mà cũng có thể vì đáp ứng lòng khát khao của nhiều thế hệ sau những chấn động chính trị của năm 30, từ giữa thập niên 30 trở đi, ta đã thấy xuất hiện phong trào ngợi ca tuổi trẻ. Sau đó, khi kháng chiến bùng nổ, dòng nhạc thanh niên đã hòa chung với dòng nhạc yêu nước, và các bản thanh niên ca của Hoàng Quý, Lưu Hữu Phước hay Hùng Lân đã khơi ngòi cho các bản chiến trường ca bất hủ thời 45-54, với Văn Cao, Ðỗ Nhuận hay Phạm Duy, Phan Huỳnh Ðiểu...

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Khuynh Hướng Lãng Mạn Thời Phát Huy

Quỳnh Giao

Quỳnh Giao xin thân ái kính chào quý vị,

Nếu trong thời kỳ đầu của nền tân nhạc, các nghệ sĩ đã viết về những mối tình e ấp kín đáo, như sự nín lặng với Cô Hàng Hoa, mối tình câm với Cô Láng Giềng, như nỗi bâng khuâng của Cây Ðàn Bỏ Quên vì không biết rằng người đẹp "yêu tôi hay yêu đàn," hoặc lời nhắn gọi vu vơ, với "ai lướt đi ngoài sương gió, không dừng chân khiến em bẽ bàng"... của Buồn Tàn Thu, thì từ đầu thập niên 50 trở đi, các nhạc sĩ tiên phong của chúng ta đã mạnh dạn hơn trong xu hướng nhạc tình.

Ðây là thời kỳ cực thịnh của thể tài lãng mạn về tình yêu mà Ðặng Thế Phong đã mở đầu và Văn Cao đã khai triển. Sau những bài tự tình hiền hòa của lớp người đi trước, các nhạc sĩ trẻ của thời đó đã viết những lời ca nồng nàn ướt át hơn. Nỗi niềm riêng tư của họ cũng có vẻ tha thiết đam mê hơn. Quỳnh Giao muốn nói tới xu hướng lãng mạn thời phát huy của thập niên 50, một thời cực thịnh và có nhiều ảnh hưởng nhất của tân nhạc...

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Khuynh hướng tình cảm thời phôi thai

Quỳnh Giao

Ngay từ đây, ta đã có thể nói rằng thể tài lớn nhất, gây cảm hứng sáng tác cho đông đảo các nghệ sĩ chính là tình yêu. Trong một phần sau, ta sẽ đặc biệt tìm hiểu về năm tác giả tiêu biểu nhất cho xu hướng này...

Ngoài những tác phẩm ngợi ca tình yêu, nếu tân nhạc là nguồn hứng mới của nghệ sĩ trong bộ môn âm nhạc, thì trong nguồn cảm hứng chung đó, ta có thể phân biệt được chín thể tài được nhiều nhạc sĩ cùng khai thác một cách tự phát, mà Quỳnh Giao xin giới thiệu qua các ca khúc tiêu biểu nhất của họ, như một lời ghi ơn đối với nghệ sĩ sáng tác.

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Thời hòa bình trong đau thương (1975-1995)

Quỳnh Giao

Cuộc chiến Việt Nam đã chấm dứt năm 1975 nhưng hòa bình vẫn chưa trở về trong hồn người.

Ngay từ năm 75 và nhiều năm kế tiếp, trong khi nền tân nhạc chính thức mở ra một giai đoạn hồ hởi ngợi ca chiến thắng và thanh bình, thì hàng triệu người ở trong Nam đã phải bỏ nước ra đi. Kể từ đó, tân nhạc lại tiếp tục nổi trôi trên hai dòng cách biệt, mãi cho tới những năm sau này.

Ðó là nói về thể tài sáng tác và phân biệt theo tiêu chuẩn địa dư trong và ngoài nước. Về thời gian thì trong 20 năm, từ 75 đến 95, ta cũng có thể phân biệt được hai thời kỳ: từ 75 đến khoảng 85 là thời hòa bình đau thương, và sau đó là thời hồi sinh, từ những năm 86-87 cho tới gần đây...

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Thời chiến tranh (1965-1975)

Quỳnh Giao

Nếu có một khoảng cách thời gian đủ dài để nhìn lại, thì thời kỳ chiến tranh từ 65 đến 75 có thể là giai đoạn u buồn và nhiễu nhương nhất của tân nhạc Việt Nam. Trong thời kỳ đó, nếu quả rằng đã có lúc tiếng hát át tiếng bom, thì bom đạn vẫn là sự hủy diệt gieo rắc trên cả hai miền, là những vành khăn tang xé vội phủ ngập các vòng hoa chiến thắng, và ảnh hưởng ngược vào ca nhạc.

Trong thời kỳ này, nhìn từ thế giới tân nhạc ra, người ta có thể chứng kiến sự ra đời của nhiều thể tài liên quan đến chiến tranh và đến đời sống con người ở bên ngoài chiến cuộc.

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Thời phân ly (1954-1965)

Quỳnh Giao

Sau thời kỳ phát huy rực rỡ của tân nhạc Việt Nam từ 45 đến 54, thì kể từ 1954 trở đi, thời cuộc đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt âm nhạc. Hiệp Ðịnh Genève chia đôi đất nước vào năm 54 đã để lại một vết cắt đau thương trong các nguồn hứng sáng tác. Rồi chiến cuộc bùng nổ mạnh mẽ từ 65 đến 75 đã đưa tân nhạc lên chiến hào trong tiếng bom đạn của cả hai bên...

Hiệp Ðịnh Genève chia đôi xứ sở từ năm 54 đã đưa đến cuộc di cư của mấy triệu người từ Bắc vào Nam. Quý vị vừa nghe tác phẩm "Người Hà Nội" của Nguyễn Ðình Thi, sáng tác điển hình cho tinh thần lạc quan tự hào của tân nhạc ở miền Bắc sau năm 54.

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Thời kỳ phát huy (1945-1954)

Quỳnh Giao

Trong kỳ trước, khi nói về những bước phôi thai của tân nhạc cải cách, chúng ta đã được nghe Trời Xanh Thẳm của Dương Thiệu Tước và Văn Chung. Ca khúc này có thể là tiêu biểu cho các sáng tác đầu nguồn của dòng tân nhạc, với lối mở đầu bằng âm giai ngũ cung của Á Ðông rồi khai triển sang âm giai thất cung của Tây phương.

Vào thời phôi thai đó, các nhạc sĩ tiền phong đều ít nhiều sử dụng nhạc khí cổ truyền Ðông phương rồi làm quen với nhạc lý Tây phương, cho nên những sáng tác đầu tay của họ đều hoặc thiên về thang âm ngũ cung cổ điển - như trường hợp Thẩm Oánh - hoặc mở ra thang âm thất cung mới mẻ hơn - như trường hợp Nguyễn Văn Tuyên - hoặc hài hòa dung hợp cả hai như Dương Thiệu Tước.

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc: Thời kỳ phôi thai (1938-1945)

Quỳnh Giao

Dân tộc Việt Nam ưa chuộng nghệ thuật và thích ca hát. Khi buồn vui, nhàn rỗi hay cả lúc làm việc, khi chăn trâu hay trong lúc chèo đò, ở buổi hẹn hò hay vào lúc nhớ thương cách trở, dân ta đều có thể ca hát. Nếu có dịp, chúng ta còn nghe thấy âm nhạc ngay trong tiếng rao bán ngoài đường, nhiều khi lảnh lót xa xôi như lời ca buồn, vang vọng trong phố vắng...


Di ảnh cố nghệ sĩ Quỳnh Giao. (Hình: Gia đình cung cấp)

Xem tiếp...

Suối Nguồn Tân Nhạc

Quỳnh Giao

LTS - Nghệ sĩ Quỳnh Giao đã lặng lẽ giã từ chúng ta sau nhiều tháng bị bạo bệnh.

Trong khi dưỡng bệnh từ đầu Tháng Ba thì mục Tạp Ghi Quỳnh Giao vào trung tuần Tháng Ba đã có bài "Dỗ Bệnh với Ðá Vàng" để nói về bệnh tình và nỗi thiết tha với văn học và bạn đọc khi Quỳnh Giao phải ngừng viết và ngưng xuất hiện trên Người Việt TV. Ðầu Tháng Bảy, được báo Người Việt yêu cầu một bài về tân nhạc Việt Nam trong và sau thời Di Cư 1954 cho một số đặc biệt về Hiệp Ðịnh Genève 1954, Quỳnh Giao đã gắng gượng hoàn tất một bài, được gửi đi vào ngày 16 Tháng Bảy. Một tuần sau khi Quỳnh Giao ra đi....

Khi kiểm lại những gì người nghệ sĩ khả ái này đã thực hiện cho đời, chúng ta nhớ đến "Suối Nguồn Tân Nhạc Việt Nam."

Xem tiếp...

Lời Bàn Mới

Đăng Nhập/Xuất